دین محوری پیش از آپارتاید
درحال بارگزاري
  • تاريخ: يکشنبه 1 خرداد 1390

دین محوری پیش از آپارتاید


           

کشور آفریقای جنوبی که عموما آن را با تاریخ آپارتاید می شناسند، با مساحت 404/233/1 کیلومتر مربع، 41 میلیون نفر جمعیت و حکومت جمهوری، در جنوبی ترین نقطه قاره آفریقا واقع شده است . این کشور در همسایگی کشورهای موزامبیک، بوتسوانا، لسوتو، زیمبابوه، سوازیلند و نامبیا قرار گرفته است. آفریقای جنوبی با برخورداری از موقعیت مناسب ژئوپلتیکی و سوق الجیشی مشرف بر دماغه امیدنیک و اقیانوس منجمد جنوبی - که در صورت بسته شدن کانال سوئز، تنها راه آبی میان شرق و غرب است - از اهمیت استراتژیک بالایی برخوردار است. در شرایطی که اکثر کشورهای آفریقایی زیر خط فقر به سر می برند، آفریقای جنوبی توانسته است به رغم تحریم ها و فشارهای بیرونی و درونی خود را به سطح کشورهای پیشرفته جهان برساند. بدین ترتیب می توان نتیجه گرفت که اتخاذ هر تصمیمی در قاره آفریقا خصوصا جنوب و شرق این قاره، بدون در نظر گرفتن آفریقای جنوبی منطقی و نزدیک به حقیقت نیست. آفریقای جنوبی دارای سه پایتخت می باشد: پایتخت اجرایی (اداری) آن شهر پرتوریا (Pretoria) است; مرکز دادگاه عالی و مرکز پارلمان این کشور به ترتیب شهرهای بلوم فنتن (Bloermfontein) و شهر کیپ تاون (Cape Town) است.

زبان و نژاد

قانون اساسی آفریقای جنوبی، یازده زبان از اقوام مختلف این کشور را به رسمیت شناخته است که عمده ترین این زبان ها عبارتند از: انگلیسی، آفریکانس (ویژه اقوام سفید هلندی)، ایزی خوسا (xhosoisi) ، ایزی زولو (zuluisi) ، تسوانا و سوتو (زبان های اقوام سیاه).

چهار نژاد سیاه، سفید، دورگه و آسیایی، جمعیت آفریقای جنوبی را تشکیل می دهند، که بزرگ ترین آنها بوشمن (Bushmen)، خواخوان (khoikhoin)، زولو (zulu)، خوسا (xhosa)، سوازیها (swazi)، سوتو - تسوانا (Theso tho Tswana، تسونگا (Tsonga)، وندا (venda) می باشد .

75% از جمعیت 41 میلیون نفری این کشور سیاه پوست هستند و حدود 14% آن سفیدپوست (60% از سفیدپوستان از نژاد آفریقایی اند که بیشتر آنها باقی مانده نژاد انگلیسی می باشند)، 3% نژاد هندو و 8% باقی مانده از نژاد دورگه می باشند.

تبعیضات نژادی تا سال های اخیر، به طور خشونت آمیزی، بخشی از سیاست رسمی حکومت آپارتاید و جدایی طلب بود که به اجرا در می آمد. اگر چه حکومت آفریقای جنوبی در سال 1989، بعد از مقاومت های طولانی، مخالفت ها و تحریم های اقتصاد بین المللی، شروع به حذف آپارتاید کرد، ولی نابرابری های نژادی همچنان در حکومت این کشور دیده شد. تاریخ آپارتاید نشان داده که چگونه توزیع نامناسب قدرت که مورد حمایت نیروهای امنتی باشد، می تواند یک نظام اجتماعی فاسد به وجود آورد و نیز نشان داده است که چگونه قدرت اخلاقی یک حزب مصمم مخالف، حتی خارج از ساختارهای مشروع، می تواند آن قدرت را به چالش بکشاند; البته اگر بتواند از یک پایگاه امنیتی عمل کند و از خارج حمایت شود.

مذهب در جنوب آفریقا و آفریقای جنوبی

بسیاری از تحلیل گران ژئوپولتیک، خصوصا ساموئول هانتینگتون، اخیرا اظهار داشته اند که ساختارهای عقیده و ایمان، نقش حیاتی در تعیین رشد ارزش های دموکراتیک غربی و نظام های سیاسی در فضای پست مدرن خواهند داشت. بر حسب سطوح و spiral مردم دین را به طور متفاوتی درک می کنند که نتایج کاربردی متفاوتی دارد. نخبگان فرهنگی بعد از عصر روشنگری (رنسانس) از جمله مارکس، انگلس، راسل، آدرنو، به طور مشروحی بحث کرده اند که ساختارهای عقیده و ایمان، غالبا برای کنترل سیاسی - اجتماعی مردم دستکاری می شوند.

علم جدید میمتیکس (Memetiscs) که چگونگی گسترش عقاید را از طریق جامعه مطالعه می کند، بینش جدیدی برای حمایت از نظریه های فرهنگی ارائه می دهد. همچنین این علم، مکانیسم های معرفتی و روانشناختی را از طریق چگونگی عملکرد این فرآیندها توضیح می دهد . پویایی شناسی (Spiral Dynamics) با تمرکزی که بر روی ساختارهای ذاتی DNA روانشناختی دارد، یک دید ذهنی گرایی را ارائه می دهد .

تاریخ آفریقای جنوبی، مملو از منازعات قبیله ای، استعمارگرایی، سلطه کمپانی هند شرقی هلند و عمدتا رژیم های پروتستان، آپارتاید و تکثرگرای پست مدرن می باشد. این کشور می تواند (مانند ژاپن) مثل یک فشارسنج واقعیت های ژئوپولتیک عمل کند. شکست مکاتب مهم، نظیر لیبرالیسم و واقعگرایی سیاسی، این مشکل را به وضوح نشان می دهد. عواملی که باعث تغییر در ساختار سیاسی آفریقای جنوبی شد و کوشید تا طرح های جدیدی را از غرب وارد کند، با شکست مواجه شد. تغییرات سیاسی - اجتماعی که عوامل تاریخی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی را مورد توجه قرار داده است، باید به سوی «شرایط زندگی » منطقه ای جهت پیدا کند. این راه حل باید کاملا حساب شده و قابل انعطاف باشد، تا از عهده پاسخگویی برآید.

کتاب ادیان آفریقای جنوبی، تاریخ فرهنگی گسترده ای از این کشور را ارائه می دهد. نویسنده این کتاب (دیوید چایدستر) بیان می دارد که آفریقائیان تا قبل از ورود هیات های مذهبی مسیحی که برای گسترش و بسط مذاهب پروتستان و کاتولیک به این کشور آمده بودند، مذاهب نیاکانشان (زولو، خوز، خوزین، سوتو و تسوانا) را پرستش می کردند. بخش هائی از این کتاب که مربوط به یهودیت (Zionist)، عیدگل (Pontecostal) و کلیسای مستقل حواریون (Apostolic) است، چگونگی گسترش عقاید را از طریق جامعه ها نشان می دهد. این نویسنده بیان می دارد که کلیسای اتیوپیایی (Ethiopian) باید تاثیر عمیق و درازمدتی داشته باشد; چون خط سیر موسیقی جامائیکائی و الهیات سیاه پوستان که در دهه 1970 ظاهر شد، هویت فرهنگی جدیدی را در پاسخ به شوک های سیاسی - اجتماعی، تحت تاثیر قرار داده است . نحوه برخورد چایدستر نسبت به بسیج اجتماعات مذهبی، برای همبستگی اجتماعی و تلاش های آزادیخواهی در طول کنگره ملی آفریقا African Nationalcongress ] » قابل توجه است.

این کتاب برای دستیابی به یک دیدگاه کلان فرهنگی که مورد نیاز برای تجزیه و تحلیل (DNA) روانشناختی است، مفید می باشد.

اثر دیگری که به بررسی مذاهب در آفریقای جنوبی می پردازد، کتاب ادیان موجود در آفریقای جنوبی نوشته «مارتین پروزیسکی و جان دو گروچی » است. این اثر یک گلچین ادبی است که اطلاعات زیادی را به ویژه از هیات های مسیحی مهاجر و ظهور بی نظیر ساختارهای تکثرگرا، نظیر اسلام، یهودیت، هندویسم، شانچیائو چینی بودیسم، جنیو و پارسیس ارائه می دهد. جنبش جوانان (My MSA) که از طریق انجمن مطالعات در سال 1970 در ناتال تاسیس شد، یک مطالعه موردی است. این جنبش سازمان های اجتماعی را به منظور حل پراکندگی قومی بررسی می کند و بر مباحثات و مذاکرات سیاه پوستان و کنگره پان آفریقا تاثیر می گذارد و خود نیز تحت تاثیر هماهنگی های ژئوپولتیک سیاسی وسیع تر و نقاط عطفی، چون ظهور انقلاب آیت الله خمینی(ره) در ایران است.

کتاب دیگر که اثری جامع و مناسب برای تحقیقات پیشرفته می باشد «نظام های بدوی » است. نویسنده این کتاب (چایدستر) به طور موشکافانه ای مفهوم مذاهب را بعنوان ساختارهای عمدتا تاریخی اروپایی - آمریکایی پیشرفته که توسط مهاجران توسعه یافته، بررسی می کند. جایدستر اظهار می دارد که مهاجرنشینان اولیه با یادآوری نامه های کریستوف کلمب از دنیای جدید از فقدان دین در جامعه آفریقای جنوبی اظهار تاسف می کنند. بخش های اولیه این کتاب، یک رابطه درونی پیچیده بین عوامل مؤثر در ایدئولوژی های مذاهب تبلیغ شده، تجارب، اشکال مختلف سیاسی و ساختارهای قبیله ای را نشان می دهد. این طبقه بندی علمی در قرن نوزدهم براساس یک سنت منسوخ شده که در معرض اشتباه قرار داشت، دوگانگی مذهب/خرافه پرستی و ساختارهای مداوم متحول پیشرفت/انحطاط را شرح داده است .

طبقه بندی علمی قرن نوزدهم که هنوز هم رایج است، آفریقای جنوبی را از کار انداخته است; به این دلیل که این طبقه بندی، نتوانسته مفاهیم بقا BEE (A - N) و ساختارهای عمیق ذهنی را مورد توجه قرار دهد. دستورات قبیله ای، هماهنگی و خرافه پرستی، یا کنار گذاشته شده یا به طور سیستماتیکی محو شده اند، و مفهوم تاریخ فرهنگی و هویت شخصی آفریقای جنوبی در آستانه نابودی است.

چایدستر بیان می کند که چگونه قبیله مفنگیو (Mfengu) و دیگر قبایل، از تکنیک های اباحه گری و خلاف شریعت استفاده می کردند و مباحثات تطبیقی دین را به عنوان مکانیسم های دفاعی علیه آزار و اذیت منفعلانه که عمدتا به واسطه هیات های پروستان اعمال می شد، به کار می بردند. بعدها دانشمندان تنوع زیستی برای ارتباط مذاهب آفریقا را با چارچوب طبقه بندی علمی که صرفا متکی بر بت پرستی و چند خدائی (شرک) بود، دشوار یافتند. چایدستر کتاب را با یک بخش جالب به اتمام می رساند. این بخش در رابطه با مواجهات لوئیس لیکیزی (Louis Leakey با جامعه مرموز ماوماو (Mau Mau) در طول دهه 1950 می باشد. یک کتابنامه گسترده و نوع یادداشت ها، این کتاب را یک اثر آکادمیک با ارزش می سازد، که با چند بار خواندن و تامل درونی، دقت و عمق بینش این کتاب آشکار می شود .

مذهب در صحنه سیاسی و فرهنگی و تار و پود ساختار جامعه آفریقای جنوبی نفوذ کرده و بر تصمیم گیری ها اثر مستقیم دارد. آزادی مذهب در قانون اساسی این کشور تضمین شده است. از این رو پیروان مذاهب و ادیان مختلف در این کشور، دارای تشکل های مذهبی می باشند . وجود برنامه های مذهبی در رادیو و تلویزیون این کشور تاکید بر باورهای مذهبی در مؤسسات آموزشی و . . . از آثار بارز نفوذ ادیان و مذاهب در اوضاع سیاسی - فرهنگی این کشور است. مذهب مردم آفریقای جنوبی اسلام، مسیحیت، هندو، یهودیت و مذاهب سنتی می باشد.

مسیحیت

از جمعیت 41 میلیونی آفریقای جنوبی، 70 درصد مسیحیی هستند که جنبش کلیسای سیاه پوستان بزرگ ترین گروه مذهبی این کشور است و از هر سه نفر سیاه پوست مسیحی، یک نفر عضو این جنبش می باشد.

یهود

اولین یهودیان در سال 1841 در کیپ تاون اقامت گزیدند و نخستین کنیسه نیز در سال 1963 در آفریقای جنوبی ساخته شد. یهودیان در انجام مناسک مذهبی خویش آزادند.

هندو

مذهب هندو یکی از مذاهب قدیمی است که دارای پیروان زیادی می باشد. هندی های مقیم آفریقای جنوبی، اغلب دارای مذهب هندو هستند. گفته شده از هر سه نفر هندی، دو نفر هندو مذهب می باشند.

اسلام

به دلیل سرکوب و مظلومیت مستعمرات، بواسطه ملت های مسیحی اروپایی، رشد اسلام در غرب آفریقا متوقف شد، اما آمار نشان می دهد که گسترش دین اسلام در سال های اخیر 60 - 50 درصد رشد داشته است; به طوری که 160 میلیون نفر هوادار در جنوب این صحرا ( (sahara داشته است. بدین ترتیب اسلام سریع ترین مذهب در حال رشد این قاره می باشد.

میشل ناول خبرنگار شهری یک روزنامه آفریقایی در باب ظهور اسلام در آفریقا اظهار داشته است: «جوانان آفریقایی به دلیل وجود فساد، فقر و انحطاط ناامید شده اند. به این دلیل که علت تمام این بدبختی ها را از غرب می دانند. از این رو، آنها به جنبش اسلامی (بنیادگرایی) که تنها درمان الهی است، روی آورده اند. محمد توفیق لادن دبیر ملی جامعه دانشجویان در نیجریه معتقد است که ما باید نهادهای غربی را که با نفوذشان فرهنگ ما را منسوخ کرده اند و باعث فساد، انحطاط اجتماعی و فرهنگی شده اند، نابود کنیم. شیخ ابوبکر گام از نیجریه از مسلمانانی است که طرفداران زیادی دارد. شاگردانش در غنا، کامرون و نبین، به طور فعالانه ای مشغول تبلیغ دین اسلام هستند. شیخ و هوادارانش، جهانی را پیش بینی می کنند که عاری از نظام قبیله ای، ارتشا، منطقه گرایی و جرایم باشد . صدها و هزاران نفر از مردم نیجریه این تصور را می پذیرند و میلیون ها نفر این ایده را آرزو می کنند . این در حالی است که بیش از 56 درصد از جمعیت 120 میلیون نفری در نیجریه، که پرجمعیت ترین و قدرتمندترین کشور آفریقای است، مسلمان هستند.

اسلام در آفریقای جنوبی

در آفریقای جنوبی، تقریبا 455 مسجد، 48 نهاد آموزشی اسلامی، دانشکده، مدارس خصوصی و مراکز مذهبی وجود دارد. در این کشور دانشگاه هایی تاسیس شده است که علوم اسلامی و عربی را در برنامه های درسی آکادمیک خود گنجانده اند. حدود 465 نهاد وجود دارد که فعالیت هایی در رابطه با بهداشت عمومی، فرهنگ، تجارت، مذهب، رسانه ها، جوانان و جنسیت انجام می دهند. دراین کشور ایستگاه های رادیویی وجود دارد که در رابطه با دین اسلام فعالیت می کنند. مهم ترین آنها عبارتند از: ایستگاه رادیویی آل - ظاهر (Al - Zaheer) فورد سبورگ ; (Fordsburg) پخش از انیا، دوربن ; (Durban) مؤسسه خدمات اسلامی; رادیو پریتیوریا; سرویس های پخش اسلامی بین المللی، مای فایر ; (Mayfair) رادیوی 786، کیپ تاون; ایستگاه رادیویی صدا.

تقریبا در همه شهرهای آفریقای جنوبی، شاخه ای از انجمن های پزشکی اسلامی وجود دارد. این انجمن ها دارای مجلات و نشریاتی هستند که مقدار زیادی از آنها به زبان انگلیسی منتشر می شود. مهم ترین این نشریات عبارتند از: Digest مسلم، آل - آکهابار کیپ تاون، آل - راشد (فورد سبورگ)، دیدگاه مسلمانان، کیپ تاون; فلسطین تایمز (فوردسبورگ) ; پیام (ژوهاسبورگ) و آل بلاغه (ژوهاسبورگ) در آفریقای جنوبی.

زنان مسلمانان آفریقا جنوبی عقب تر از همتایان مردشان نیستند. آنها برای خودشان انجمن هایی را تشکیل داده اند و خدمات ارزشمندی را با یک روح اسلامی واقعی انجام می دهند. شورای هماهنگی اسلامی، شورای زنان، کیپ تاون، جنبش دعوت اسلامی، جناح زنان، دوربان، انجمن اسلامی زنان دوربان، جماعة النساء، کیمبرلی، اتحادیه زنان مسلمانان کیپ تاون، گروه آسایش شهروندان سالخورده و گروه فرهنگی زنان دوربان، از آن جمله است.

جوانان مسلمان هم در آفریقای جنوبی انجمن هایی را تاسیس کرده اند; مهم ترین آنها عبارتند از: جنبش جوانان مسلمان، فورد سبورگ، ژوهانسبورگ; اتحادیه جوانان مسلمان، کیپ تاون، انجمن جوانان نور الاسلام، کیپ تاون، حلقه جوانان کاوتر، ژوهانسبورگ و صوت الشباب کیپ تاون.

مسجد، امام، وعظ

آفریقای جنوبی در زمان آپارتاید و بعد از آن، شاهد یک جنگ غیرخشونت آمیز عقیدتی بین آنهائی که به دنبال اسلام آزادیخواه، متکی به خود و اسلام هدفمند بودند و آنهائی که خواستار یک اسلام سنتی و محافظه کار بودند، بود; در حالی که همیشه در طول تلاش های آزادیخواهی در آفریقای جنوبی یک تقسیم بندی افراطی از آزادی و مذهب وجود داشته است. امروزه اسلام در آفریقای جنوبی هنوز با یک چالش بزرگ روبرو است. این چالش برای این عنصر ترقی خواه وجود دارد که چگونه مسلمانان محافظه کار را برای پذیرش تغییرات سیاسی که در یک آفریقای جنوبی دموکراتیک و آزاد اتفاق می افتد، غسل تعمید دهد و چگونه مسلمانان را در گفتمان دموکراسی، تکثرگرایی و عدالت اجتماعی دخالت دهد.

بعد از سیر آزادیخواهی که هدف آن تاسیس یک جامعه مساوات طلب، برابر و برادر بود، مسلمانان اعم از زنان، جوانان، فقرای سیاه پوستان که سابقا سرکوب و به حاشیه رانده شده بودند، اکنون در موقعیتی قرار دارند که بدون هیچ واسطه ای، علنا اعتراض می کنند. حتی رسانه ها، برنامه ای را با مجری زن مسلمان اختصاص داده بودند. قبلا در سال 1988 بین جوانان مسلمان و رادیوی اسلامی محافظه کار، در رابطه با شرکت کردن زنان در برنامه های تلویزیونی بحث و جدل وجود داشت. این رادیو، شنیدن صدای زن را حرام می دانست، لذا آنان را از شرکت در ایستگاه رادیویی منع کرد. از سوی دیگر جوانان مسلمان عدم حضور زنان مسلمان در برنامه های رادیویی را به خاطر جنسیت آنها، نقض صریح برابری جنسی در قانون اساسی اعلام کردند. بدین ترتیب جوانان مسلمان از حمایت رسانه ای برخوردار شدند و برنامه هایی را پوشش می دادند. این مسئله باعث شکست عنصر سنتی و محافظه کار شد. سازمان جمعیة العلماء (Jamiatal - Ulama) در یک برنامه در رابطه با حل مشکل مدرنیسم اظهار داشت: جوانان و جنبش های ترقی خواهانه در آفریقای جنوبی که یا فمینیسم و یا مدرنیسم هستند، ممکن است رسانه هایی از طرف خود داشته باشند; اما ما هنوز منبر و مسجد و امام داریم که از آن وعظ می کنیم .

این سازمان، نقش سیاسی - اجتماعی مسجد و وعظ امام را به عنوان یک خط مشی برای اسلام پویا و انقلابی در نظر می گیرد و معتقد است که مسجد و موعظه از لحاظ تاریخی ابزارهای هستند برای بسیج مؤمنان علیه یک تهدید یا مشکل.

 کتاب اسلام در آفریقای جنوبی: مسجد، موعظه، امام، اثر عبدالقادر تایوب از معتبرترین گفتمان آثار در این زمینه است . عبدالقادر تایوب به موضوعاتی در مورد مسجد بریتس (Brits) در منطقه گوتنگ (Gauteng) و مسجد کلرامونت (Clraemant) در کیپ تاون می پردازد. مسجد بریتس نماینده اسلام ارتدکس است; در حالی که مسجد کلراموات نماینده اسلام آزادیخواه در آفریقای جنوبی می باشد.

تایوب در این نوشتار از دیدگاه جامعه شناسی مذهب تلاش می کند به یک توافق موقت بین مکاتب بنیادی و سیر جامعه شناختی در مطالعه مذاهب بپردازد. عقیده او در مورد گفتگو بین بافت اجتماعی و قداست جسمانی در مطالعه مذاهب، بسیار خردمندانه است. برای نمونه، پرستش روزانه در اسلام ممکن است در ابعاد روانشناختی و اجتماعی اش تفسیر شده باشد، اما پرستش در اسلام صرف نظر از اینکه تصدیقی بر وجود یا عدم وجود خداوند باشد، یک عبادت محسوب می شود.

وی تقریبا به طور موفقیت آمیزی، رابطه قوی بین مساجد، خطبه های نماز و امامان جماعت را نشان می دهد. همچنین بیان می دارد که چگونه مساجد و امامان جماعت هر دو حاصل و خالق گفتمان مذهبی هستند . مطالعات تایوب، تایید می کند که امامان جماعت نه تنها همیشه به بررسی های بی طرفانه و معرفی حقیقت علاقه مند هستند، بلکه آنها پیامدهای سیاسی و حتی مالی موعظه های مختلف را ارزیابی می کنند.

آنچه علاقه خوانندگان را برای کسب اطلاعات بیشتر درباره اسلام در آفریقای جنوبی برمی انگیزد، تاثیر اسلام بر فرآیندهای اجتماعی آفریقا و شرایط پویاسازی آن بر شکل ها و تفاسیری است که از اسلام شده است.


منبع: حوزه نت

 

Copyright © 2009 The AhlulBayt World Assembly . All right reserved