ره آورد سفر به تاجیکستان
درحال بارگزاري
  • تاريخ: پنج شنبه 23 تير 1390

ره آورد سفر به تاجیکستان


           

اشاره:

آنچه پیش رو دارید خلاصه ای از گزارش سفر معاون محترم تبلیغ و آموزش های کاربردی حوزه علمیه قم به تاجیکستان است. این گزارش حاوی اطلاعاتی در مورد تاجیکستان از قبیل جغرافیای طبیعی و انسانی، وضعیت مذهبی مردم، تشکیلات و رهبران مذهبی، علاقمندی مردم به اهل بیت علیهم السلام و نزدیکی به فرهنگ ایران، پشتیبانی های مالی مسلمانان و فعالیت های ادیان و مذاهب بوده و ضمن اشاره به یک ملاقات و سخنرانی، پیشنهاداتی را برای انجام فعالیت های تبلیغی و گسترش اسلام ناب محمدی صلی الله علیه وآله در این کشور ارائه می دهد.

جغرافیای طبیعی و انسانی تاجیکستان

جمهوری تاجیکستان با 143/100 کیلومتر مربع وسعت، از شرق با چین، از شمال و شمال شرقی با قرقیزستان و ازبکستان و از جنوب با افغانستان هم مرز می باشد.

تاجیکستان از ذخایر آبی غنی برخوردار می باشد. از برف های دائمی و یخچال های کوهسار آن، رودخانه های پرآب به سوی دشت جاری می گردد. تعداد رودهای کوچک و بزرگ به 947 می رسد. شبکه رودخانه های تاجیکستان به سه حوزه اصلی رودخانه بزرگ جیحون و سیحون و زرافشان مربوط می باشد.

تعداد دریاچه های سرزمین تاجیکستان نسبت به دیگر کشورهای آسیای میانه بیشتر و حدود 1300 دریاچه کوچک و بزرگ است که محیط آن ها 705 کیلومتر مربع را تشکیل می دهد. تقریبا 50% میدان یخچال های آسیای میانه در حوزه تاجیکستان واقع است. تعداد یخچال های کوهستان های تاجیکستان بالغ بر 8000 کیلومتر مربع را در بر می گیرد.

جمعیت

نفوس این جمهوری در سال 1999، حدود 6 میلیون نفر اعلام شد، که 28% شهرنشین و 72% ساکن روستا می باشند.

ترکیب اقوام در این کشور به صورت ذیل است:

تاجیکان: 68/4%، ازبک ها: 24/8% و بقیه روس ها، تاتارها، ترکمن ها، قرقیزها و ... هستند.

زبان اصلی دولتی تاجیکستان زبان فارسی تاجیکی است و زبان روسی به عنوان زبان دوم این کشور می باشد.

خط رسمی تاجیکستان در حال حاضر سیریلیک است.

واحد پولی سامانی و هر سامانی معادل هزار روبل است و هر 65/2 سامانی در ماه ژوئن سال 2001 با یک دلار معاوضه شد.

اکثریت مردم تاجیکستان (90%) مسلمان و بقیه پیرو ادیان مسیحی و تعداد کمی کلیمی می باشند.

وضعیت مذهبی مردم

مذهب اکثر مردم تاجیکستان سنی و از شاخه های حنفی می باشند و ابوحنیفه را تحت عنوان امام اعظم می شناسند. گروه کوچکی از شیعیان اسماعیلی در کوه های پامیر در منطقه بدخشان زندگی می کنند. تعدادی مسلمان شافعی مذهب نیز در تاجیکستان زندگی می کنند. اهل سنت تاجیکستان به اهل بیت و ائمه شیعه و به ویژه برای امام علی علیه السلام و امام حسین علیه السلام و امام جعفر صادق علیه السلام احترام خاصی قائلند و بسیاری آرزوی زیارت مرقد امام رضا علیه السلام را دارند. در حال حاضر گروهی از اهل تسنن خود را به خاندان اهل بیت علیهم السلام منسوب می دانند. این گروه را صوفی می نامند و رهبران آنان لقب «ایشان » دارند.

مسلمانان بدخشان تاجیکستان پیروان مذهب اسماعیلیه به رهبری آقاخان می باشند. شرق و جنوب شرقی تاجیکستان محل اقامت این دسته از تاجیکان است. در حال حاضر 90% شیعیان ساکن بدخشان شیعه اسماعیلی و 10% نیز اثنی عشری هستند.

گروهی از اقلیت های مسیحی، زرتشتی و یهودی در تاجیکستان وجود دارند. مسیحیان دارای کلیسا و گورستان معروفی در دوشنبه هستند. اکثریت آن ها را روس ها و مهاجران آلمانی تبار تشکیل می دهند. قبل از جنگ های داخلی در تاجیکستان، در شهر دوشنبه 15000 یهودی زندگی می کردند که به دنبال تغییرات سیاسی و اجتماعی تاجیکستان این سرزمین را ترک گفته، به اسراییل مهاجرت نمودند. در حال حاضر در دوشنبه حدود 5000 یهودی باقی مانده است.

تشکیلات و رهبران مذهبی

امروزه با استقلال کشورهای آسیای میانه، انجام فرایض دینی آزاد شده است، منتها سیاست دولت تاجیکستان بر جدایی دین از سیاست استوار است. در زمان اتحاد جماهیر شوروی، رسیدگی به امور مذهبی مسلمانان 5 جمهوری آسیای مرکزی به اداره روحانی مرکزی در ازبکستان محول گردید. مرکز این اداره در شهر تاشکند بود و زبان رسمی آن ازبکی اعلام شده است. در راس این اداره مفتی قرار داشت و نماینده این اداره در هر یک از 5 جمهوری را قاضی می گفتند که در راس «اداره قاضیات » انجام وظیفه می کرد.

اداره قاضیات جمهوری تاجیکستان در سال 1988 تحت نظارت قاضی تورجان زاده بود که تحصیلاتش را در اردن به پایان رسانده بود. امروزه این اداره با تشکیلات روحانی آسیای مرکزی در شهر تاشکند ازبکستان در ارتباط می باشد و از این مرکز کمک مالی دریافت می کند.

ائمه مساجد و خطبا که زیر نظر این اداره کار می کنند نفوذ این اداره را در سراسر تاجیکستان گسترش می دهند. اداره قاضیات تاجیکستان از طریق مرکز روحانی تاشکند از کمک های خارجی بهره مند می شود.

تعداد مساجد رسمی تاجیکستان 104 باب می باشد که تحت سرپرستی اداره قاضیات فعالیت می کنند; علاوه بر آن ها 2800 باب مسجد کوچک در محلات و قصبات وجود دارند که مسؤولیت رسیدگی به امور این مساجد در اداره قاضیات تاجیکستان به آقای حبیب الله اعظم خان زاده که فارغ التحصیل مدرسه میر عرب بخارا است، می باشد.

مدارسی که تحت سرپرستی اداره قاضیات هستند عبارتند از: «معهد عالی » که شعبه ای از دانشگاه بین المللی اسلامی پاکستان است که توسط وهابیون اداره می شود و هم اکنون 142 طلبه در آن مشغول به تحصیل هستند. مدرسه دیگر در شهر خجند است با 110 طلبه و مدرسه «مولا یعقوب چرخی » در شهر دوشنبه که دارای 130 طلبه می باشد. این مدرسه در کنار مسجد قدیمی 500 ساله «مولا یعقوب چرخی » تاسیس شده است. اداره قاضیات هفته نامه ای به نام «منبر اسلام » دارد که در روزهای جمعه با خط سیریلیک منتشر می شود.

رهبر اسماعیلیان بدخشان کریم آقاخان است که رهبر تمام اسماعیلیان در سطح جهان می باشد. تا قبل از استقلال تاجیکستان، اسماعیلیان ارتباطی با رهبر خود نداشتند. لیکن در سال های 3-1992 که تاجیکستان در جنگ های داخلی غوطه ور بود و وضع اقتصادی کشور اسف بار شده بود و ارتباط ناحیه کوهستانی بدخشان با پایتخت قطع شده بود و خطر قحطی و مرگ و میر در منطقه قوت داشت، کریم خان به کمک پیروان خود در کوه های پامیر می رود و با گشودن راه ها، مواد غذایی را به آن ها می رساند. این حرکت موجب بیشتر شدن علاقه اسماعیلیه به رهبر خود گردیده است.

اخیرا در ماه مه 1995 کریم آقا خان سفری رسمی به پامیر می کند و سر راه خود به شرق تاجیکستان وارد دوشنبه می شود و با رئیس جمهور تاجیکستان; امامعلی رحمانف دیدار و گفت و گو می کند. آن ها در مورد چگونگی همکاری بیشتر میان بنیاد آقاخان و حکومت تاجیکستان صحبت کرده و موافقتنامه فرهنگی و اقتصادی به امضاء می رسانند. هدف از این موافقتنامه، آباد کردن زمین های بدخشان و نیز رشد اقتصاد و فرهنگ است. نماینده شخصی آقاخان، سمت سفیر در تاجیکستان را خواهد داشت.

رئیس جمهور تاجیکستان، آقاخان رهبر اسماعیلیه را در سفر خود به بدخشان راهنمایی کرد و مردم با وجود مشکلات اقتصادی ناشی از جنگ داخلی به گرمی از رهبر خود استقبال کردند و آقاخان وعده کمک به اسماعیلیه و تمامی مردم تاجیکستان از طریق بنیاد آقاخان را داد. این دیدار در شکل دادن به بازیابی مذهبی و بازیافتن هویت مذهبی اسماعیلیه بعد از 70 سال جدایی موثر می باشد.

 به علت 70 سال سلطه کمونیسم بر آسیای مرکزی و تاجیکستان و تبلیغات آن ها، اعتقادات مذهبی در میان مردم رنگ باخته است. البته افراد سالخورده و میان سال از روحیه مذهبی و فرهنگ اسلامی برخوردارند و فرهنگ ایرانی در تمام شؤون زندگی فردی و اجتماعی و خصوصیات اخلاقی آن ها متجلی است. به رغم تمام تبلیغات گسترده بر ضد اسلام و آیین آن توسط حکومت کمونیستی، بعضی از مراسم مذهبی مانند ازدواج، تدفین وختنه توسط تمام اهالی مسلمان آسیای مرکزی حتی کادرهای بالای حزب کمونیست انجام می شد. امروزه با استقلال این جمهوری ها و آزادی انجام فرایض دینی، علاقه زیادی به قرآن و کتب مذهبی در میان تاجیکان به چشم می خورد. مردم این جمهوری از نظر مذهبی وابستگی عمیقی به ایران دارند و آداب و سنن مذهبی آنان در اغلب موارد منطبق با آداب و سنن مذهبی در ایران است. نام علی علیه السلام در تاجیکستان نام مقدسی است و بیشترین نامی که برای فرزندان ذکور انتخاب می شود، علی می باشد. آنان برای فرزندان ذکور دوقلو تنها نام های حسن و حسین، و برای اناث، فاطمه و زهرا را استفاده می کنند. مراسم نام گذاری فرزندان و درج نام آنان در پشت جلد قرآن مجید، مراسم ازدواج، مراسم تدفین، برگزاری مراسم فوت، ختم و شب هفت و چهلم و سال و نوع عزاداری زنان و غیره به شکل اسلامی ایرانی است.

پشتیبانی های مالی مسلمانان

اداره قاضیات تاجیکستان با کمک هایی از کشورهای اسلامی از جمله پاکستان، عربستان سعودی، لیبی و اردن اداره می شود. این نهاد چنانچه فعالیت سیاسی را شروع کند با قطع کمک ها روبه رو خواهد شد، به همین جهت سعی می شود به عنوان یک حزب سیاسی مطرح نگردد.

فعالیت های ادیان و مذاهب

عملکرد تبلیغی ادیان و مذاهب را تحت عنوان های مسیحیان و فرقه ها بیان می کنیم.

مسیحیت

مسیحیان از مراکز واتیکان، کانادا، امریکا، سوئد، فنلاند، نروژ و دیگر کشورهای غربی پشتیبانی می شوند. با توجه به آن که حدود 80% مردم زیر خط فقر زندگی می کنند، گروه های مسیحی از این موقعیت استفاده کرده، با مقداری کمک به سرعت در بین مردم نفوذ می کنند. بعضی از کمک های آن ها از این قرار است:

ـ منازلی را که بر اثر جنگ ویران شده، بازسازی و یا تعمیر می کنند.

ـ به افراد نیازمند غذای رایگان می دهند.

ـ در بین افراد نیازمند آرد، شکر و روغن توزیع می کنند.

بسیاری از مبلغان مسیحی در کوچه ها دیده می شوند که به خانه ها مراجعه می کنند و کتاب ها و مجلات خود را که با عکس های رنگی و زیبا آراسته اند، رایگان بین مردم تقسیم می کنند.

پروتستان ها در رستوران کلیسای سانمین در شهر دوشنبه روزانه تا 200 نفر افراد بی بضاعت را غذای مجانی می دهند، به بیماران خدمت پزشکی رایگان ارایه می دهند، باشگاه های ورزشی دارند، و کتاب های زیادی به صورت رایگان در اختیار مردم قرار می دهند. این افراد پیروان جدیدالورود زیادی دارند. برخی معتقدند که فقط فرقه بابیان که یکی از فرقه های مسیحی فعال در تاجیکستان است، حدود ده هزار نفر مسیحی جدیدالورود دارد.

بهائیان

مبلغین بهائی در دوران بازسازی توسط آوازخان معروف بهایی ایرانی تبار وارد تاجیکستان شده و در حال حاضر از همه فعال تر است. آن ها در شهر دوشنبه، سغد و ختلان مشغول گسترش آیین خود می باشند.

بهائیان که اکثرا یهودیانی ایرانی تبار هستند و زبان فارسی را خوب می دانند به تبلیغ بهائیت پرداخته، از روزنامه ها، مجله ها، رادیو و تلویزیون مؤثر استفاده می برند.

مبلغان بهائی از اسراییل، آمریکا، و دیگر کشورهای اروپایی به تاجیکستان می آیند. بهائیان نیز از فقر مردم به صورت جدی سوء استفاده می کنند.

اسماعیلیه

درباره اسماعیلیان در بدخشان مطالبی مطرح گردید، لیکن درباره فعالیت های آن ها باید گفت: به دلیل آنکه «آقاخان » رهبر آن ها در انگلستان و فرانسه زندگی می کند و مورد حمایت همه جانبه و عامل انگلیس می باشد، با هماهنگی کامل انگلیس به دنبال است که بدخشان تاجیکستان و بدخشان افغانستان را با یکدیگر متحد و کشور مستقل بدخشان و مرکز اسماعیلیه را تحت سلطه انگلیس ایجاد کند. به دنبال این سیاست، حدود 2 ماه قبل انگلیس یک سفیر کارکشته 65 ساله را به عنوان نماینده ویژه در بدخشان افغانستان مستقر کرده است. قابل توجه آن که بدخشان از نقاط بسیار مرتفع دنیا است که شوروی سابق آن را محل شنود قرار داده بود و تا روی خلیج فارس را پوشش می داد.

در مدت 8 سال گذشته، آقاخان زندگی مردم بدخشان را با کمک های انگلیس تامین کرده است، از همین رو آن ها معتقدند آقاخان آن ها را زنده نگه داشته است.

وهابیان

وهابیت در تاجیکستان فعال شده و از نقاط مختلف افرادی را به پاکستان، عربستان و مصر اعزام می کند و همان گونه که مطرح شد در سال جاری 29 نفر را تنها از منطقه خجند به عربستان اعزام کرده است.

این افراد هنگام بازگشت از جهت کتاب، کمک های مادی و بودجه ای برای اختصاص امکانات به مردم تهی دست به طور گسترده پشتیبانی می شوند.

شیعه اثنی عشری

شیعه اثنی عشری تا 8 سال پیش به کلی در این کشور وجود نداشته است، لیکن از آن زمان تا کنون با فعالیت هایی که ایرانیان داشته اند، افرادی تشیع را پذیرفته اند. هم اکنون:

ـ حدود 100 خانوار شیعه در دوشنبه می باشد;

ـ حدود 150 خانوار در اطراف دوشنبه (قرقان تپه و کولاب) زندگی می کنند;

ـ و بیش از 500 خانوار در شمال تاجیکستان در کل ولایت سغد که مرکز آن خجند می باشد وجود دارند.

لازم به ذکر است که غالبا شیعیان در حال تقیه می باشند.

با پشتیبانی سازمان مدارس خارج از کشور چندین مدرسه شبانه روزی در تاجیکستان ایجاد شده است:

ـ سه مدرسه در شهر دوشنبه;

ـ یک مدرسه در شهر عزم;

ـ دو مدرسه در شمال;

ـ یک مدرسه در بدخشان در حال راه اندازی است.

کمیته امداد امام خمینی قدس سره کمک هایی به فقراء تاجیکستان دارد که در مناطقی از محبوبیت مناسبی برخوردار است.

ملاقات و سخنرانی

در جریان سفر به تاجیکستان ملاقات ها و سخنرانی های زیادی صورت گرفت که به یک نمونه اشاره می شود.

ملاقات با خانم یاوری

نامبرده نماینده سازمان ملل در امور زنان تاجیکستان می باشد. ایشان در تاجیکستان دسته ای از زنان و دختران را به عنوان کارآموز گرد آورده تا پس از آموزش و توجیه در تاجیکستان به کار گیرد. او تلاش می کند تا زنان را در جهت رسیدن به حقوقشان ترغیب کند.

خانم یاوری فردی ایرانی است لیکن سالیان درازی در خارج از کشور زندگی کرده است. ایشان در نشستی که با این جانب داشت از اینجانب دعوت کرد تا روز بعد در جمع کارآموزان در زمینه زن از دیدگاه اسلام سخنرانی داشته باشم.

سخنرانی در جمع کارآموزان نمایندگی سازمان ملل

فردای آن روز در سمیناری که تشکیل شده بود درباره حقوق زن از دیدگاه اسلام صحبت شد که فوق العاده مورد استقبال واقع گردید، زیرا ستم بسیاری بر زنان تاجیکستان اعمال و متاسفانه گاهی با نام اسلام هم انجام می گیرد.

ضمنا در این جلسه بیان شد که زن در برخی از کشورهای شرقی مورد ستم قرار می گیرد، لیکن برای نجات از این ستم به ستم دیگری از نوع غربی آن نباید پناه برد، زیرا زن در فرهنگ غرب از سویی بازیچه قرار گرفته و هر روز در معرض مهری ناپایدار و دروغین قرار می گیرد و از سویی دیگر کانون جبهه ستیزی بین مرد و زن برای استیفای حقوق خویش گشته است.

لیکن در کانون فرهنگ دینی مردان و زنان در کنار یکدیگر آرامش یافته و با مهر و محبتی پایدار در کوران حوادث یار و غم خوار یکدیگرند.

قابل توجه است که خانم یاوری بی حجاب و به دنبال الگوی زن اسلامی است به گونه ای که ملاک های غرب را رعایت کرده باشد. لیکن جمعی که گرد آمده بودند و در بین آن ها زن شاعره تاجیکی حضور داشت با علاقه بسیار به دنبال شناخت زن از دیدگاه اسلام بودند.

پیشنهادات

به نظر اینجانب ایران از همه کشورها برای فعالیت دارای زمینه های بهتری است که ذیلا مطرح می شود:

زمینه ها

1. زبان فارسی یا هم زبانی مردم با ایرانیان;

2. علاقه به خط فارسی که آنان آن را به عنوان خط نیاکان خود مطرح می کنند (اکنون در این کشور خط سیریلیک مطرح است);

3. علاقه وافر مردم به ایرانیان به عنوان افراد هم زبان، هم خون و هم دین;

4. علاقمندی بسیار گسترده به اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام;

5. احساس نزدیکی اعتقادی با ایرانیان;

6. علاقمندی و همراه بودن استاد عبدالله نوری، رهبر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان با ایران;

7. همفکری آقای شمس الدین رهبر حزب نهضت اسلامی شمال تاجیکستان با ایران.

با توجه به زمینه های فوق می توان گفت: اگر ایران برای فعالیت های مذهبی در کشورهای دیگر به دنبال یافتن راه نفوذ است، در این کشور اتوبان وسیعی وجود دارد که اگر استفاده نکند دشمنان شیعه به طور وسیع و گسترده استفاده خواهند کرد. از این رو پیشنهادات خود را بیان می کنم.

فعالیت های فرهنگی

جهت رشد فرهنگی و گرایش مردم به تشیع موارد ذیل که دارای تاثیر فراوان به نظر می رسد، پیشنهاد می شود:

1 ـ گسترش آموزش خط فارسی که می تواند کلید بهره برداری از کتب فارسی باشد;

2 ـ تاسیس و توسعه مدارس خارج از کشور;

3 ـ تامین اساتید طلبه با پوشش خاص جهت تدریس در مدارس مذکور;

4 ـ اعزام مبلغ به صورت آزاد و بدون ارتباط مستقیم با سفارت;

5 ـ جذب تعدادی از افراد علاقمند جهت آموزش در مرکز جهانی علوم اسلامی و جامعة الزهرا علیها السلام که بسیار از طرف مردم تاجیکستان مورد استقبال می باشد;

6 ـ ارسال نوارهای ویدئویی و کاست از مباحث علماء ایران که به صورت روان مطالب دینی را مطرح کرده اند;

7 ـ ارسال قرآن با ترجمه فارسی;

8 ـ ارسال کتب دینی اعتقادی و تاریخ اسلام که خیلی روان و ساده باشد;

9 ـ تامین مفاتیح به طور گسترده با ترجمه فارسی;

10 ـ کتب تفسیر ساده فارسی قرآن;

11 ـ تامین کتاب های دینی کودکان و نوجوانان;

13 ـ ارسال فیلم های دینی و اسلامی که خیلی مورد استقبال می باشد.

پیشنهادات اقتصادی

با توجه به فقر فوق العاده مردم که به طور متوسط درآمد ماهیانه آنان 8 دلار می باشد، ایران می تواند با فعالیت های اقتصادی از سویی منبع درآمدی برای کارهای فرهنگی داشته باشد و از سویی دیگر با ایجاد زمینه اشتغال، در جهت جذب و هدایت افراد کوشش کند.

برای سرمایه گذاری های اقتصادی بودجه چندان زیادی مورد نیاز نیست; به عنوان نمونه یکی از بازرگانان ایرانی 600 هکتار زمین حاصلخیز را به مبلغ 25000 دلار یعنی حدود 200 میلیون تومان خریداری کرده که می تواند با اشتغال برای عده زیادی، اهداف خود را دنبال کند.

همچنین ایران می تواند با پشتیبانی از بازرگانان مؤمن با کمترین هزینه، فعالیت های چشمگیری داشته باشد.


منبع: مبلغان / بهمن 1380، شماره 25 / پدید آورنده : محمد حسن نبوی 
 

Copyright © 2009 The AhlulBayt World Assembly . All right reserved