• تاريخ: يکشنبه 13 تير 1389

آیا حقیقت دارد که کتاب حضرت فاطمه (س) مصحف است و در دست منجی عالم است؟


           

آیا حقیقت داردکه کتاب حضرت فاطمه (س) مصحف است و در دست منجی عالم است؟

پاسخ:

این مساله‏ای است كه از دیرباز موضوع بحث و گفت‏وگوى عالمان و اندیشمندان بوده است.

1. چیستى مصحف: كلمه «مُصْحَف» اكنون بیشتر به معناى «قرآن» به كار مى‏رود اما در لغت به معناى مجموعه برگه‏هایى است كه میان دو جلد جمع آورى شده است و امروزه «كتاب» خوانده مى‏شود.(1)

بنابراین، منظور از «مصحف فاطمه (س)، كتاب فاطمه (س) است كه در بعضى از روایات اهل سنت نیز به آن اشاره شده است. راویانى چون «ابى‏بن كعب» وجود كتابى نزد آن حضرت (س) را تأیید كرده‏اند.(2)

بدین ترتیب سخن كسانى مانند «ایجى» در مواقف و «جرجانى» در شرح مواقف و ابو زهره در كتاب «امام صادق (ع)» كه مدعى شده‏اند، شیعه به قرآنى منسوب به فاطمه (س) كه غیر از قرآن رایج میان مسلمانان است، اعتقاد دارد، نادرست است و در عدم رجوع به روایات شیعه و نیز عدم دقت در معناى مصحف ریشه دارد.(3)

مصحف فاطمه و محتواى آن درباره ماهیت این مصحف در منابع شیعى روایات فراوان یافت مى‏شود. در این احادیث محتوا حجم، زمان نگارش كیفیت نگارش مصحف بیان شده است. البته در نگاه ابتدایى اختلافاتى میان این روایات مشاهده شود اما با كمى دقت توجیه مى‏گردد.(4)

بعضى از روایات مطالب آن را غیر از مطالب قرآن دانسته‏اند.(5)

بر اساس شمارى از احادیث در این كتاب مطالبى چون وصیت حضرت فاطمه (س)(6) مصیبت‏هاى فرزندان آن حضرت(س) در طول زمان(7)، پیشگویى حوادث آینده(8) و تمام پادشاهانى كه بر زمین حكم خواهند(9) راند، نوشته شده است.

دسته‏اى از روایات نیز از اشتمال این مصحف بر تمام احكام حلال و حرام حتى حكم عملى كه موجب نصف شلاق مى‏شود(10)، سخن به میان آورده‏اند.(11)

بر اساس بعضى از احادیث، امام صادق (ع) حوادث تاریخى اى چون ظهور زندیقان را پیشگویى كرده و گفتارش را به مصحف حضرت زهرا (س) مستند دانسته است.(12)

این روایات با هم ناسازگار نیستند زیرا ممكن است همه مطالب یاد شده در آن مصحف وجود داشته باشد و هر روایت بخشى از محتواى آن را بیان كرده است.

 

 

2.  زمان و كیفیت نگارش مهم‏ترین مطلب درباره این مصحف، زمان و كیفیت نگارش آن است كه مسأله ارتباط حضرت زهرا (س) با جبرئیل و دیگر فرشتگان الهى در همین جا مطرح مى‏گردد.

در چند روایت، كیفیت نگارش آن بدین صورت مطرح شده است: پیامبراكرم (ص) مطالب را املا مى‏كرد و حضرت على (ع) مى‏نوشت.(13) پس درباره سبب علت انتساب مصحف به حضرت فاطمه (س) مى‏توان گفت، آن كتاب نزد حضرت زهرا (س) نگهدارى مى‏شد یا آن حضرت واسطه رسیدن بعضى از مطالب به دست حضرت على (ع) بوده است.

برخى از روایات نیز مصحف را رهاورد املا و وحى مستقیم خداوند بر حضرت زهرا (س) دانسته‏اند.(14) بر اساس روایات دیگر، بعد از وفات پیامبر اكرم (ص) خداوند فرشته‏اى را نزد حضرت زهرا (س) مى‏فرستاد تا در غم پدر دلدارى اش دهد، وى را از مكان و جایگاه رسول خدا در بهشت آگاه سازد و با او درباره مطالب مختلف به گفت‏وگو بنشیند. حضرت فاطمه (س) سخنان آن فرشته را به حضرت على (ع) منتقل كرد و آن حضرت (ع) آنها را به نگارش در آورد.(15) روایتى این فرشته را جبرئیل (ع) معرفى كرده است.(16) میان این احادیث نیز ناسازگارى وجود ندارد زیرا مى‏توان گفت خداوند به وسیله فرشته‏اى از فرشتگان خود به نام جبرئیل(س)با آن حضرت (س) سخن گفته است.(17)(18)

به نظر مى‏رسد در توجیه این ناسازگارى باید گفت، فاطمه زهرا (س) یك مصحف داشت. بخشى از این كتاب را به مطالب دریافتى از پدرش اختصاص داده بود و بخشى دیگر را به مطالب جبرئیل (س). سه. امكان نزول جبرئیل بر فاطمه (س) اشكال دیگر روایات دسته اخیر، قطع وحى پس از رسول اكرم (ص) است .

به عبارت دیگر، ما مسلمانان معتقدیم پیامبر اكرم (ص) خاتم انبیا بوده، بعد از وفات آن حضرت (ص) ارتباط میان زمین و آسمان قطع و وحى منقطع گشته است. بنابراین، چگونه فرشته بر حضرت زهرا (س) نازل مى‏شد و با آن بزرگوار گفت و گو مى‏كرد؟

در پاسخ بدین اشكال باید گفت: طبق آیات قرآنى، نزول فرشته الهى و ارتباط خداوند با غیر پیامبران از طریق فرشتگان و وحى امكان‏پذیر است ،چنان كه آیات بسیار از ارتباط فرشته با حضرت مریم (س) سخن مى‏گوید(19) خداوند ارتباط خود با مادر حضرت موسى (ع) را وحى مى‏خواند.(20) وقتى امكان این ارتباط با زنانى چون مادر موسى (ع) و حضرت مریم (س) پذیرفته شد، امكان و وقوع آن درباره حضرت فاطمه زهرا (س) كه از سوى پیامبر اكرم (ص) سرور همه زنان در همه زمان‏ها معرفى شده، به طریق اولى پذیرفتنى مى‏نماید.

 

منظور از انقطاع وحى و قطع ارتباط زمین و آسمان بعد از پیامبراكرم (ص) قطع ارتباط میان خداوند و فردى به عنوان پیامبر و مأمور ابلاغ است ،نه عدم امكان ارتباط زمینیان با خداوند و فرشتگان. بر اساس روایات شیعه، نوعى ارتباط میان امامان معصوم (ع) و خداوند وجود دارد.(21) در روایات اهل سنت نیز بعضى از افراد «مُحَدَّث» معرفى شده‏اند. «محدّث» یعنى كسى كه با فرشتگان الهى نوعى ارتباط دارد و از آنها حدیث دریافت مى‏كند.(22) چهار. مصحف نزد چه كسى است؟ روایات شیعه نشان مى‏دهد این مصحف در زمان‏هاى مختلف نزد امامان معصوم (ع) بوده، از امامى به امام دیگر رسیده و جز آن بزرگان كسى بدان دسترسى نداشته است. بر اساس این روایات، امامان با استفاده از آن حوادثى را پیشگویى و احكامى را بیان كرده‏اند.(23) تذكر كتاب‏هایى كه اخیراً با عنوان «صحیفة الزهرا علیها السلام» منتشر شده،(24) با «مصحف فاطمه (س)» تفاوت دارد زیرا در این كتاب‏ها عمدتاً دعاهاى منسوب به آن حضرت (س) به چشم مى‏خورد ،نه آنچه روایات درباره مصحف فاطمه گفته‏اند.

 

 منابع:

پى‏نوشت‏:
1. حسینى جلالى، سید محمدرضا، تدوین السنة الشریفه، ص 67.
2. عبود، اسعد، صحیفة الزهرا) س (، ص 85- 65.
3. معروف الحسنى، سید هاشم، سیرة الائمة الاثنى عشر، ج 1، ص 98 و 99.
4. مجلسى، محمدباقر، بحارالانوار، ج 26، ص 84- 83.
5. همان، ص 38 و 93.
6. همان، ص 34.
7. همان، ص 14.
8. همان، ص 44.
9. حسینى جلالى، سیدمحمدرضا، تدوین السنة الشریفه، ص 77.
10. بحارالانوار، ص 73.
11. همان.
12. بحارالانوار، ص 44.
13. همان، ص 41 و 42 و 94.
14. همان، ص 93.
15. همان، ص 44 و 84.
16. همان، ص 24.
17. البته میان این روایات و روایت‏هایى كه مصحف را املاى رسول خدا مى‏داند، نوعى ناسازگارى مشاهده مى‏شود. آن روایات زمان نگارش مصحف را دوران حیات پیامبر مى‏داند و این روایات بعد از وفات آن حضرت. براى رفع این ناسازگارى، راه‏هاى گوناگون ارائه شده است:
18. 1. منظور از رسول خدا در روایات دسته اول فرستاده خدا است ،نه پیامبر . بنابراین، مى‏توان بر فرشته‏اى از فرشتگان الهى نیز منطبق شود.) امین، سیدمحسن، اعیان الشیعه، ج 1، ص 311.) برخى از دانشمندان در نقد این سخن گفته‏اند: این توجیه نیكو مى‏نماید اما با موارد استعمال» رسول الله ناسازگار است زیرا» رسول الله «در متون اسلامى معمولًا به معناى پیامبر خدابه كار مى‏رود، نه مطلق فرستاده خدا.) همان (2. مى‏توان گفت حضرت فاطمه زهرا دو مصحف داشت. یكى از آنها ره‏آورد املاى رسول خدا بود و دیگرى نتیجه سخنان جبرئیل (با آن بانوى بزرگوار.) همان، ص 314) اشكال این توجیه آن است كه روایات از یك مصحف سخن گفته‏اند، نه دو مصحف.
19. آل عمران (3)، آیات 42 و 43 و 54.
20. قصص (28)، آیه 7.
21. بحارالانوار، ج 26، ص 66 و 79.
22.اعیان الشیعه، ج 1، ص 314 و 513.
23. بحارالانوار، ص 84- 83.
24. مانند عبود، اسعد، صحیفه الزهرا و قیومى اصفهانى، جواد، صحیفه الزهرا

Copyright © 2009 The AhlulBayt World Assembly . All right reserved