• تاريخ: جمعه 22 مهر 1390

گاهی دعاکننده شرایط دعا و آداب دعا را رعایت کرده ولی درعین حال دعایش به اجابت نمی رسد؟


           

پرسش :

 گاهی دعاکننده شرایط دعا و آداب دعا را رعایت کرده  ولی درعین حال دعایش به اجابت نمی رسد؟    

 

 

 

  جواب   گاهى اين سوال به ذهن انسان مى رسد كه اگر خداوند صداى ما را مى شنود، به دعا و درخواست ما آگاه است، توانايى اجابت هم دارد و خودش فرموده: از من بخواهيد تا اجابت كنم. (غافر 60 (پس چرا برخى اوقات شاهد اجابت سريع دعاهاى خود نيستيم؟ در پاسخ به اين سوال متذكر مى شويم اولا هيچ دعايى خالى از نوعى اجابت نيست، زيرا نوعى عبادت و پرستش است و درهر عبادتى كه با قصد قربت انجام مى شود يعنى عبادت كننده تصميم دارد به خداى خود نزديك شود و به كمالات ذات اقدس اله آراسته گردد، خالى از اثر قربى نيست. بنابر اين، همين كه دعا و عبادت با خلوص نيت و شرايط لازم انجام مى شود، در همان لحظه به اجابت مى رسد و اثر معنوى خود را بر روح و جان انسان مى گذارد. رسول گرامى اسلام فرمود: هنگامى كه خداوند بخواهد نيازهاى بنده اش را برآورد به او اذن و توفيق دعا كردن مى دهد.(1) 

    آن يكى اللّه مى گفتى شبى               تا كه شيرين مى شد از ذكرش لبى

 

    گفت شيطان: آخر اى بسيار گو                اين همه اللّه را لبيك كو؟        مى نيايد يك جواب از پيش تخت             چند اللّه مى زنى با روى سخت‏    

 

  او شكسته دل شد و بنهاد سر               ديد در خواب او خضر اندر خضر   

 

  گفت: هين، از ذكر چون وامانده اى         چون پشيمانى، از آن كش خوانده اى؟   

 

    گفت: لبيكم نمى آيد جواب                    زآن همى ترسم كه باشم ردّ باب   

 

    ‏گفت: آن اللّه تو، لبيك ماست                     وآن نيازو سوزو دردت پيك ماست‏          و با استمرار اين حالت است كه آدمى به تدريج مظهر نورانيت و اسماء و صفات كماليه حق تعالى شده، به كمال و سعادت شايسته خود مى رسد، خود دعا كردن، در حقيقت، درمان عطش قلب و تسكين سوزش جان و و نياز روح به عروج به عالم قدس اله است. امام صادق (ع) فرمود: شما را به دعا سفارش مى كنم. زيرا با هيچ عمل ديگرى همچون دعا، به خدا نزديك نمى شويد.(2)      

 

  رفت موسى آتشى آرد به دست            آتشى ديد او كه از آتش برست‏         بهرنان شخصى سوى نانوا دويد            دادجان چون حسن نانوا رابديد     

 

 

   و ثانيا در صورت برقرارى ارتباط صحيح و رعايت شرايط لازم كه در ادامه بدان اشاره مى شود، خواسته هاى مادى و معنوى انسان نيز در معرض اجابت قرار خواهد گرفت. انشاءااله. شرايط برقرارى ارتباط موثر با خداوند از طريق دعا و رسيدن به خواسته ها و نيازها: استحضار داريد كه تمامى عبادات به خصوص دعا داراى چندين اثر عمومى و خصوصى است. آثار عمومى دعا، معنويت، نورانيت، صفا و قربى است كه در قلب و روح انسان ايجاد مى شود و آثار خصوصى آن تأثيرات معنوى و يا مادى خاص است كه در اثر ارتباط موثر با خداوند حاصل مى شود و در روايات و سند دعاها ذكر شده است، مانند دعا براى رفع امراض، فقر، گرفتارى و مانند آن. قبل از بيان شرايط متذكر مى شويم دعا، اصولا يك عبادت و عمل ارتباطى قربى با خداوند است، بنابراين اگر به ثمر نمى نشيند، لزوما به خاطر مشكلاتى است كه در اين ارتباط وجود دارد، بنابراين راهكار عملى زير كه بر اساس سيستم علمى اخلاق ارايه شده است، مستقيما به بررسى اين مشكل از طريق اصلاح و تقويت رابطه با خدا مى پردازد. تصور كنيد شما در چه صورتى حاضر مى شويد با فردى از افراد انسانى نيازهاى خود را مطرح نماييد و از او در برخى مواقع كه دچار مشكل شده ايد، كمك بخواهيد و مثلا از او بخواهيد به شما قرض بدهد و مانند آن. اين در صورتى است كه  اولا فرد مورد نظر را بشناسيد و با او رابطه داشته باشيد او هم متقابلا شما را بشناسد. هرگز از غريبه اى كه شما را نمى شناسد، شما هم او را نمى شناسيد، به توان او براى برآوردن خواسته خود، واقف نيستيد، تقاضاى كمك نمى كنيد. ثانيا بايد اين رابطه دوستانه باشد، اگر ميان شما اختلاف و درگيرى و مشكلاتى از اين دست وجود داشته باشد، يا خودتان رويتان نمى شود به او رجوع نماييد و يا در صورت رجوع، چه بسا آنچنان كه توقع داريد، به شما توجه نكند. ممكن است شما قبلا او را آزار داده باشيد و از خويش رنجانده باشيد، آيا در اين صورت توقع خواهيد داشت كه به محض مراجعه، با مهربانى شما را بپذيرد و تمام خواسته هاى شما را با روى خوش و به سرعت بر آورد.     ثالثا انسان معمولا به كسى روى مى اندازد كه پيش او احترام و آبرو دارد، بايد رابطه شما با او، آنقدر مستحكم، صميمى و قابل اطمينان باشد كه شما بدانيد، اگر روى بياندازد و از او چيزى بخواهيد، نا اميد نخواهيد شد و پاسخ رد نمى شنويد. اين قانون در نوع رابطه تاثير گذار، با خداى متعال هم جريان دارد. در دعا و رابطه با خداى تعالى و درخواست از او براى رفع نيازها و برآوردن خواسته ها نيز همين امور رعايت مى شود. در اين زمينه، انسان مستجاب الدعوه به كسى گفته مى شود، كه  اولا با خدا ارتباط دارد، اهل ديانت و عبادت است و رابطه اش با خداى متعال قطع نيست. ثانيا رابطه او با خداى متعال سالم و اصلاح شده است، يعنى از عواملى كه باعث تخريب رابطه انسان با خدا مى شود، مانند گناه و نافرمانى، لقمه حرام، قساوت قلب، شرك خفى و مانند آن، پرهيز مى كند،     وثالثا علاوه بر اصل ارتباط و اصلاح آن، در اثر شناخت خداوند، استمرار عبادت و دعا، حضور قلب، رابطه عميق و مستحكمى با خداوند برقرار نموده و در حقيقت هم عارف است و هم معروف يعنى در اثر چنين ارتباطى نزد خدا و ملائكه معروف شده و اهل آسمان او را مى شناسند. اين يعنى يك انسان وجيه و آبرومند، يعنى كسى كه وقتى از خداى چيزى طلب مى كند، دعايش بى پاسخ نمى ماند. البته ممكن است اين حرف نا اميد كننده به نظر برسد، يعنى كسى بگويد: خوب ما كه مستجاب الدعوه نيستيم، هنوز نتوانسته ايم چنين رابطه اى را با خدا برقرار كنيم، از چنين وجاهت و آبرومندى نزد خداى تعالى برخوردار نيستيم، هنوز خود سازى نكرده ايم و از آلودگى ها خودمان را كاملا پاك نساخته ايم و پرونده خوبى از اين جهت نداريم، ما بايد چه كنيم؟ آيا نبايد دعا كنيم و مستقيم درب خانه خدا برويم؟ و آيا نبايد به استجابت دعاى خود اميد وار باشيم؟ بالاخره ما مسلمانيم و شيعه هستيم اگر چه هنوز نتوانسته ايم خيلى ايده آل باشيم، مستجاب الدعوه بودن كار خيلى آسانى هم نيست، ما كه هنوز در ابتداى راه يا خيلى غلو بكنيم بگوييم در اواسط راهيم، چه كنيم؟ آيا راهى براى ما وجود ندارد كه با خدا ارتباط موثر پيدا كنيم؟ و همانگونه كه در آيه كريمه آمده ادعونى استجب لكم از خدا حاجت بخواهيم و به استجابت آن اميد وار باشيم؟ بايد بگوييم: بله خوشبختانه براى اين افراد كه اكثريت مومنان را تشكيل مى دهند نيز راه باز است، به طور كلى در ارتباطى كه انسان با خداى خود دارد، هيج درب بسته، راه نرفتنى و هدف نارسيدنى وجود ندارد، در آستان ربوبى، همه چيز شدنى و رسيدنى است منتهى بايد توجه داشت، اگر كسى خودش آبرومندى كافى ندارد و از وجاهت لازم برخوردار نيست، راه ارتباط براى او اين است كه به آبرومند و صاحب وجاهتى رجوع كند و او را ميان خود و خدا وسيله و واسطه قرار دهد، در همين زمينه قرآن كريم مى فرمايد: «وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ» «به سوى خداوند واسطه بجوييد.(3) بحث شفاعت و توسل دقيقا براى اين رابطه لحاظ شده است و فلسفه آن جبران نقائصى است كه انسان ها، به خصوص مومنين، براى ارتباط با ذات هستى دارند. به دعاى توسل توجه كنيد، در پايان هر فراز از آن آمده يا وجيها عند الله اشفع لنا عند الله، يعنى اى آبرومند نزد خدا كه در اثر اين آبرومندى اگر به او رجوع كنى و از او چيز بخواهى دست رد به سينه تو نمى زند، ما را كه از چنين آبرويى برخوردار نيستيم و نتوانسته ايم خداى تعالى را، آنچنان كه بايد از خود راضى نماييم، درياب و ميان ما و خداى متعال به جهت قربى كه دارى واسطه شو و از او به خواه كه نيازها و حاجت هاى ما را برآورد. اگر انبياء و اولياء الهى مستجاب الدعوه بودند به خاطر اين بوده است كه رابطه خوب و عميقى با خداى متعال داشتند، مطيع او بودند، و هرگز با او مخالفت نمى ورزيدند. البته اين حالت يعنى مقام استجابت دعا، اختصاص به ايشان نيز ندارد يعنى براى تمامى مؤمنان در صورتى كه بتوانند رابطه صميمى و مستحكمى با خداى تعالى برقرار نمايند، ممكن است. شرايط ديگرى كه براى اجابت دعا مفيد است و از آيات و روايات اسلامى استفاده مى شود به قرار زير است.  1- خواسته مورد نظر با حكمت و مصلحت الهى مغاير نباشد: خداى متعال بر اساس حكمت و مصحلت خود اين عالم را طبق قوانين خاص اداره مى كند و هيچگاه، اين قوانين را نقض نمى كند بنابراين استجابت دعا بايد از كانال قوانين و سنن الهى جريان يابد. امام على (ع) مى فرمايد خداوند سبحان حكمت خويش را نقض نمى كند بنابراين هر دعايى را مستجاب نمى سازد.(4) گاهى اوقات انسان از خداوند چيزهايى را درخواست مى نمايد و فكر مى كند اجابت آن به نفع او مى باشد، حال آن كه در واقع ضرر اوست. اين حرف، اشاره به آيه 216 سوره بقره دارد كه مى فرمايد: چه بسا چيزى را خوش نداشته باشيد حال آنكه خير شما در آن است و يا چيزى را دوست داشته باشيد، حال آنكه شرّ شما در آن است.  2- تركه عجله و شتاب: بى تابى و عدم شكيبايى گاهى سبب نااميدى مى شود و مانعى براى رسيدن به خواسته هاى مورد نظر مى باشد. بدين جهت بهتر است همراه با اصرار در دعا، عجله بيش از حد نداشته باشيم. وظيفه ما دعا كردن و اميدوار بودن است و اجابت به عهده خداوند است. خوب است با توكل زمان و شرايط اجابت را به خداى تعالى بسپاريم و آرام منتظر فرا رسيدن آن بمانيم. امام صادق (ع) فرمود: هميشه مؤمن در خير و آسايش است تا هنگامى كه عجله نكند. در غير اين صورت نااميد مى شود و دعا را ترك مى كند. امام صادق (ع) مى فرمايد: به درستى كه بنده هنگامى كه دعا مى كند خداوند متعال در صدد برآورده ساختن حاجت اوست تا زمانى كه او عجله نكند.(5) 3- اصرار و الحاح در دعا: اصرار در دعا خود مى تواند عاملى در استجابت دعا محسوب شود. و اين امر موجب خوشنودى خداوند متعال است. اين طبيعى است كه وقتى شما درب خانه كسى را با اصرار بكوبيد، و به كسى پيوسته مراجعه نماييد، بالاخره آن درب به روى شما باز خواهد شد و آن شخص به خواسته شما توجه خواهد نمود. البته اصرار نسبت به مردم، در آموزه هاى اسلامى چندان موجه قلمداد نشده است، ولى نسبت به خداى تعالى توصيه شده است. امام باقر (ع) مى فرمايد: بدرستى كه خداوند متعال كراهت دارد از اصرار مردم نسبت به يكديگر براى اداى حاجات در حالى كه آن را براى خود دوست دارد.(6) 4- رعايت آداب. رعايت آداب دعا و به طور كلى ادب در حضور، در ارتباط موثر با خداوند نقش به سزايى دارد، در اين قسمت آداب استجابت دعا كه در روايات به آنها اشاره شده، ذكر مى كنيم. از جمله: 1. گفتن بسم الله الرحمن الرحيم در ابتدا 2. فرستادن صلوات 1- 3 بار حداقل 3. توسّل به پيامبر (ص) و ائمه معصوم (ع) مخصوصاً با اين ذكر: خدايا ترا به حقّ زهرا (ع) و پدر بزرگوار، شوهر گرامى و فرزندان نازنيناش و راز به وديعه نهاده شده در او يعنى امام زمان (ع)، قسم مى دهم. (الهى بحقّ الزّهرا و ابيها و بعلها و بنيها و السّرّ المستودع فيها، يا ربّ العالمين). و سپس حاجت بخواهد و آمين بگويد. 5- توكل به خداوند: مؤمن پس از انجام وظايفى كه به عهده دارد، نسبت به آنچه كه از توان او خارج است و به مقدّرات الهى مربوط مى شود، به خداوند متعال توكل مى كند، عاقبت كار را به او واگذار مى نمايد و مطمئن است، آنچه به خداوند مربوط مى شود، به بهترين وجهى انجام خواهد شد. بنابراين از آرامش كامل برخوردار است و نگران چيزى نيست. اميدواريم در مورد شما نيز چنين شود. براى مطالعه بيشتر رجوع كنيد به: 1- دعا و نيايش، ترجمه عدة الداعى، ابن فهد حلى. 2- ميزان الحكمه با ترجمه فارسى، ج 3، واژه دعا.   .......................................................................................................................................      (1) ميزان الحكمه/ حديث 5583)

      (2)) كافى، ج 2، 467).    

(3)) مائده، آيه 35)        (4)) ميزان الحكمه/ ج 2/ ص 678).     

 

 (5)) اصول كافى، ج 2، ص 474).       (6)) ميزان الحكمه/ ج 2/ ص 088). 

   منبع:کتاب دعا وتوسل؛محمد رضا کاشفی،سید محمد کاظم روحانی؛نهادنمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها  

 كد:131/1 

Copyright © 2009 The AhlulBayt World Assembly . All right reserved